GMINA STRYSZAWA

Od pokoleń drewniane koniki, ptaszki i kolorowe zabawki wykonywane ręcznie przez twórców ze Stryszawy są jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli lokalnej kultury ludowej. Dziś to wyjątkowe dziedzictwo ma szansę zaistnieć na jeszcze szerszej, międzynarodowej arenie. W marcu 2026 r Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego złożyło wniosek o wpis tradycji zabawkarskich na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. W przygotowaniu wniosku pomagał Gminny Ośrodek Kultury w Stryszawie.

To ważny krok w wieloletnich działaniach na rzecz ochrony i promocji unikalnego rzemiosła, które od dziesięcioleci rozwija się w Beskidach. Należy jednak podkreślić, że sam wpis nie jest jeszcze przesądzony. Procedura oceny wniosku może potrwać dosyć długo, a ostateczną decyzję podejmą eksperci UNESCO.

Żywiecko-suskie zabawkarstwo to wyjątkowy element lokalnej kultury ludowej i samej Małopolski. Szczególnie silnie związane jest ze Stryszawą i jej okolicami, gdzie tradycja ręcznego wykonywania drewnianych zabawek przekazywana jest z pokolenia na pokolenie. Charakterystyczne wyroby lokalnych twórców od lat budzą zainteresowanie kolekcjonerów, muzealników i miłośników sztuki ludowej z całej Polski.

Znaczenie tego dziedzictwa zostało już wcześniej dostrzeżone na szczeblu krajowym. W 2016 roku żywiecko-suskie zabawkarstwo zostało wpisane na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Było to potwierdzenie jego wyjątkowej wartości oraz znaczenia dla zachowania tradycji i tożsamości kulturowej regionu. Można powiedzieć że ten wpis uzyskany 10 lat temu był przedsionkiem do składania wniosku na listę UNESCO.

W pielęgnowaniu tej tradycji szczególną rolę odgrywa organizowane w Stryszawie Święto Zabawki Ludowej, które
w tym roku odbędzie się po raz 29. To wydarzenie od lat gromadzi twórców ludowych, mieszkańców i turystów, stając się żywą lekcją regionalnej kultury. Podczas święta można nie tylko podziwiać ręcznie wykonane drewniane zabawki, ale także poznać techniki ich powstawania, spotkać mistrzów rzemiosła oraz uczestniczyć w warsztatach i pokazach. Dzięki temu tradycja nie pozostaje jedynie muzealnym eksponatem, lecz jest przekazywana kolejnym pokoleniom w naturalny i autentyczny sposób.

To właśnie takie inicjatywy pokazują, że żywiecko-suskie zabawkarstwo jest żywym dziedzictwem, które nadal funkcjonuje w lokalnej społeczności. UNESCO zwraca szczególną uwagę nie tylko na historyczną wartość tradycji, ale również na jej obecność we współczesnym życiu oraz zaangażowanie mieszkańców w jej ochronę i rozwój.

Droga do UNESCO to nie tylko starania o prestiżowy wpis. To przede wszystkim działania mające na celu ochronę żywej tradycji, wspieranie twórców ludowych oraz zainteresowanie młodego pokolenia rzemiosłem, które przez dziesięciolecia stanowiło ważną część życia mieszkańców tej części Beskidów.

Dla Stryszawy, Małopolski i całego regionu żywiecko-suskiego jest to moment szczególny. Niezależnie od ostatecznej decyzji UNESCO, już sam fakt złożenia wniosku pokazuje, że lokalne dziedzictwo kulturowe ma wartość wykraczającą daleko poza granice regionu. To dowód, że tradycja drewnianego zabawkarstwa nadal żyje, rozwija się i pozostaje ważnym elementem naszej wspólnej historii.

Tegoroczne. 29. Święto Zabawki Ludowej nabiera więc dodatkowego znaczenia. To nie tylko okazja do świętowania bogatej tradycji regionu, ale również moment, w którym mieszkańcy mogą wspólnie pokazać, jak ważne miejsce zajmuje zabawkarstwo w lokalnej tożsamości. Niezależnie od wyniku procedury UNESCO, już dziś można mówić o sukcesie środowiska twórców ludowych i wszystkich osób zaangażowanych w ochronę tego wyjątkowego dziedzictwa.

Mieszkańcy regionu, twórcy, pasjonaci kultury ludowej z nadzieją śledzą dalsze losy wniosku, licząc, że w przyszłości drewniane zabawki ze Stryszawy staną się częścią światowego dziedzictwa kulturowego chronionego przez UNESCO.

PARTNER GŁÓWNY PRZEDSIĘWZIĘCIA:

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego 
pochodzących z Funduszu Promocji Kultury - państwowego funduszu celowego.